[ ] [ ] [ Wersja polska ]












"Tourism, Sport and Health" 2013, no 3


KSAWERY JASIAK


Szlakiem partyzanckim w kompleksie leśnym Rychtal (część I)


Previous page (1)


Wiosną 1944 r. na terenie pogranicza funkcjonowały dwie agendy Armii Krajowej w Kluczborku samodzielny obwód krypt. „Panew” - dowódca ppor. Jan Łuczkowski ps. „Narocz” z Praszki (z inicjatywy i pod komendą Inspektoratu Sieradzko-Wieluńskiego, Okręgu Łódź „Barka”) [11] oraz w Namysłowie Samodzielny Obwód Zewnętrzny krypt. „Reduta” komendant por. Józef Rabiega ps. „Ordon” [12] (z inicjatywy Inspektoratu Ostrów Wielkopolski, Okręgu Poznań). W 1944 r. w ramach tej struktury konspiracyjnej weszło pięć podobwodów: Syców, Namysłów, Oleśnica, Kępno i Ostrzeszów [13]. W ten sposób udało się zmobilizować do walki z okupantem kilka oddziałów partyzanckich dla, których pobudowano leśne placówki. Były one rozmieszczone w przedwojennych gajówkach znajdujących się w ostępach leśnych pow. namysłowskiego, kępińskiego i sycowskiego. Obszar ten był zamieszkiwany przez liczną rzeszę Niemców oraz przymusowych robotników przybyłych głównie z obszarów centralnej Polski i pow. kępińskiego. Sporym utrudnieniem dla oddziałów partyzanckich było stopniowe zastępowanie polskich leśniczych niemieckimi. Na obszarach przyleśnych znajdowała się duża sieć posterunków żandarmerii, a także specjalne oddziały policyjne, które zwalczały partyzantkę. Na terenie pow. kępińskiego w leśniczówce Wesoła u Wincentego Pawlickiego zorganizowano sztab batalionu AK Kępno krypt. „Łomnica” gdzie dowódcą był ppor. Witold Bytoński „Sfinks” [14]. Batalion dzielił się na kompanię szkieletowe będące w rezerwie: Bralin, Opatów, Podzamcze. Natomiast w Głuszynie zorganizowano jednostkę o krypt. „Giewont”. Obejmowała ona pow. Syców oraz cześć północnej ziemi namysłowskiej z wsiami Głuszyna, Smogorzów, Kowalowice, Idzikowice, Pawłowice, Jakubowice Wilków, oraz od polowy 1944 okolice Rychtala w pow. Kępno. Ppor. Bytońskiemu podlegały ponadto dwa kilkunastoosobowe oddziały dywersyjne. Jeden o kryptonimie „Koniczynka” pod dowództwem Jana Jeziornego ps. „Fryc” stacjonował w lasach koło Siemianic. Drugi oddział o kryptonimie „Rybitwa” pod dowództwem kpr. Konrada Kalisa ps. „Peter”, „Mikołaj” działał w lasach Nadleśnictwie Rychtal, leśnictwa: Laski, Smardze, Wesoła. Każdy z tych podobwodów, w przypadku mobilizacji (powstania powszechnego) miał za zadanie sformować jednostkę w sile batalionu. Siedziba dowództwa kępińskiego podobwodu krypt. „Łomnica” mieściła się w ówczesnej leśniczówce Wesoła. Skromne zabudowania w głębi rychtalskich lasów stały się centrum życia konspiracyjnego. Leśna ekspozytura była ośrodkiem dyspozycyjnym konspiracji, bazą wypadową partyzantów AK, miejscem narad i odpraw dowódców, magazynem umundurowania i broni, którą wytwarzał Szczepan Szalek, przedwojenny rusznikarz z Rakowa, koło Siemianic. Stanowiła również kryjówkę dla Ślązaków, dezerterów z Wehrmachtu, którzy przeszli na stronę podziemia niepodległościowego. Stale przebywało w niej od kilku do kilkunastu ludzi, którzy po zaopatrzeniu się w żywność i w fałszywe dokumenty, odchodzili na inne placówki konspiracyjne. Leśniczym w leśnictwie Wesoła, podległym Nadleśnictwu Rychtal i zarazem kwatermistrzem podobwodu AK „Łomnica” był niemiecki emigrant z Nadrenii Karol Pocha. Pomimo, iż słabo władał językiem polskim wiernie wykonywał zadania niepodległościowego ruchu oporu. Mieszkał w Wesołej z żoną Władysławą, córką Stefanią i zięciem Andrzejem Kanią – żołnierzem AK oddziału „Rybitwa”. Zaopatrzenie tej placówki w żywność było w gestii Leona Sieczki ps. „Leonard”. Finanse dostarczał pracownik Finanzamtu w Kępnie Kazimierz Kuliński ps. „Kornik”. Skrzynka kontaktowa znajdowała się w Kępnie przy ul. Krótkiej. Z komendy okręgu w Poznaniu przywożono gazetki „Wolność” i „Biuletyn Informacyjny”. W Kępnie powielano konspiracyjną gazetkę „Jutrzenkę”. Ze względu na wzrost liczbowy oddziałów partyzanckich komendant „Łomnicy” ppor. „Sfinks” przystąpił do rozbudowy systemu fortyfikacji tj. schronów bojowych. Według jego relacji na terenie obwodu AK „Reduta” wybudowano około 12 zamaskowanych, drewniano-ziemnych bunkrów na terenie: Nadleśnictwa „Wanda” z siedzibą w Przedborowie k. Ostrzeszowa (podobwód „Howerla”) - trzy schrony, Nadleśnictwa Bralin (podobwód „Giewont” i „Łomnica”) - dwa schrony, Nadleśnictwa Rychtal (podobwód „Giewont” i „Łomnica”) - siedem schronów. Obecnie w terenie zlokalizowano fragmenty fortyfikacji większość zalesione m.in.: przy leśniczówce Wesoła znajdował się jeden (magazyn), koło Siemianic (las siemianicki) były dwa, każdy na 30 osób; koło Lasek w Remizie na strumykiem Pomianką – jeden dla 20 osób (na potrzeby sztabu); w lesie pomiańskim dwa, każdy na 40 osób (stacjonowała tam grupa kpr. Józefa Wodzickiego ps. „Tejo”). Na skraju gajówki Różyczka - jeden schron dla 5 osób, a w leśniczówce Darnowiec jeden dla 15 osób. Natomiast w leśnictwie Zgorzelec (Nadleśnictwie Syców) – dwa schrony należące do grupy dywersyjnej „Petera”. Zorganizowany wywiad przez Tadeusza Daroszewskiego, ps. „Sowa”, zatrudnionego w majątku Laski, informował oddział AK o bieżącej sytuacji w terenie i ruchach posterunku żandarmerii i jednostki policyjnej SS. Schrony ziemne AK były zaopatrzone w studzienki z wodą, otwory wentylacyjne, maszynki spirytusowe do gotowania żywności, lampki karbidowe do oświetlenia, piętrowe łóżka, koce, itp. Każdy obiekt posiadał dwa wejścia zamaskowane w zależności od potrzeb i ilości żołnierzy od 5 do 40 osób. Według dokumentacji W. Bytońskiego fortyfikacje wyglądały następująco: „schron – melina - dla różnego terenu, z przeznaczeniem do ukrycia się w razie zaskoczenia oraz do składowania sprzętu i żywności. Wymiary: 3x2.5x2h, z dwoma otworami wentylacyjnymi; schron – melina w zabudowaniach wiejskich, z przeznaczeniem dla rannych, chorych lub jako punkt kontaktowy. Wymiary 3.3m x 3.3m 2.2h; schron – melina wykonany systemem podkopowym, jak chodniki w kopalni przy wykorzystaniu pochyłości wzgórza. Przeznaczenie – do ukrycia w razie zaskoczenia, do kontaktów, jako punkt łączności itp. Wymiary: 3.4x2.6.5x0.45x1.8h; duży schron leśny, z korytarzem bezpieczeństwa, studnią, wentylacją, maksymalnie na 20 osób. Wymiary 10.5x7.7x2.5h” [15].

W dniu 31 maja 1944 r. w wyniku pacyfikacji okolicznych lasów w pow. Kępno Niemcy wykryli i wysadzili jedynie jeden schron znajdujący się około 600 m. od leśniczówki Wesoła. Zlikwidowano wówczas magazyn broni. Aresztowano leśniczego Karola Pochę z rodziną, których po śledztwie wywieziono do Łodzi. Leśniczy został zamordowany wraz z córką Stefanią w więzieniu policyjnym Radogoszcz (niem. Erweitertes Polizeigefangnis, Radegast). Żona zmarła w obozie koncentracyjnym (niem. KL Ravensbrueck).



Przypisy


[1] Kompleks leśny Rychtal powstał 1 lipca 1996 r. w celu trwałego zachowania naturalnych walorów lasu metodami racjonalnej gospodarki leśnej prowadzonej n a zasadach ekologicznych oraz prowadzenia prac badawczych, doświadczalnictwa leśnego i edukacji społeczeństwa na zasadzie promowania wielofunkcyjnej i zrównoważonej gospodarki leśnej. Rozciąga się na obszarze równinnym z wyjątkiem Wzgórz Ostrzeszowskich około 47 tys. ha. W skład wchodzą nadleśnictwa Antonin, Syców oraz Leśny Zakład Doświadczalny Akademii Rolniczej im. A. Cieszkowskiego w Poznaniu. Teren ten położony jest w południowo-zachodniej części graniczących województw: opolskiego i Wielkopolski, pomiędzy Ostrowem Wielkopolskim, Namysłowem, Kluczborkiem, Kępnem, Oleśnicą, Ostrowem Wielkopolskim i Wieruszowem. Art. 13b, ust. 3 ustawy z dnia 28 IX 1991 r. o lasach. Dz. U. z 2011 r. nr 12. poz. 59. http://isap.sejm.gov.pl; http://www.lzd-siemianice.home.pl.
[2] Przez kompleks leśny „Rychtal” przebiega kilka szlaków pieszych i rowerowych. Do najbardziej uczęszczanych należą m.in. szlak rowerowy, niebieski tzw. „Wrota Wielkopolski”, długość około 80 km, rozpoczynający się z Baranowa – Rynek w kierunku Grębanina –Mroczenia - Arboretum w Laskch – Stogniewa, Kuźnicy Słupskiej – Rezerwatu Stara Buczyna w Rakowie – Raków Zagroda koników polskich - Marianki Siemieńskiej – Siemianice Wiadukt, Węzeł I. Część druga trasy rowerowej (szlaku pogranicznego) biegnie ok. 17.4 km, biegnie z Siemianic w kierunku Janówki – Kuźnicy Trzycińskiej – Pomian – Wodzicznej – Ignacówki I – Wielki Buczek. Trzecia cześć trasy (szlak południowy) 14.4 km. biegnie od Wielkiego Buczka przez rezerwat przyrody „Studnica” – Zgorzelec – Darnowiec. Czwarty fragment szlaku napoleońskiego o długości 15.6 km. biegnie z Darnowca w kierunku Gierczyc – Remiszówki – Łęki Mroczeńskiej – Grębanina Węzeł I. Ponadto pod opieką PTTK znalazły się trzy szlaki piesze: w kolorze żółtym WK – 193 Y liczący ok. 180 km długości. Biegnie z Jarocina w kierunku Pleszewa – Ostrzeszowa – Mikorzyna – Domanina PKP – (krzyżującego się ze szlakiem zielonym) – Myjomice – Kliny – Kępno – (krzyżującego się ze szlakiem niebieskim WK – 3672 N, 32 km) – Osiedle Przemysława – Osiedle Lipka – Grębanin – Mroczeń – Laski – Granice – Kuźnica Trzcińska – Janówka – Marianka Siemieńska – Siemianice – Podbolesławiec – most na Prośnie – Bolesławiec – Gola. Ponadto na odcinku południowym biegnie z Poznania trasa rowerowa „Transwielkopolska”, długość około 280 km, którą można dotrzeć do Siemianic. Natomiast szlakiem „Czeską Drogą” o długości około 45 km. rozpoczynając od Sycowa można dotrzeć do byłych partyzanckich miejscowości Bałdowice - Pisarzowice, Marcinki, Kobyla Góra – Czermin gdzie kwaterował oddział poakowski „Otta”.
[3] Do 1975 r. Nadleśnictwo Rychtal obejmowało siedem leśnictw: Nowa Wieś, Mroczeń, Smardze, Wesoła, Darnowiec, Sadogóra i Stogniewice.
[4] Obecny kompleks leśny w Nadleśnictwie Siemianice obejmuje cztery leśnictwa w Wielkopolsce: w Laskach, Wielisławicach, Dobrygościu, Mariance, w woj. opolskim: Unieszów mi Ciecierzyn. http://www.lzd-siemianice.home.pl
[5] Mieczysław Tarchalski. ps. „Marcin”, Grzegorz, ur. 29 XII 1903 r. w Gidlach. Wykształcenie: wyższe, mgr inż. leśnictwa. W 1919 r. ochotnik w Korpusie Kadetów w Modlinie, weteran wojny polsko-bolszewickiej z 1920 r., ranny pod Wilnem. W latach 1931–1936 wykładowca w szkole dla leśniczych w Cieszynie. Od 1937 r. w Nadleśnictwie Rychtal, komendant kursów PWL. W grudniu 1939 r. w konspiracji. Od maja 1940 w ZWZ, szef placówki i Szkoły Podchorążych w Dąbrowie Zielonej. W lutym 1942 zdekonspirowany. Od 22 IX 1942 komendant II Podobwodu, Obwodu Włoszczowskiego AK. W czerwcu 1943 r. kierownik dywersji, a w lipcu w lasach kurzelowskich zmobilizował pierwszy oddział partyzancki. Od lipca 1944 zastępca dowódcy batalionu szturmowego „Tygrys”. We wrześniu dowódca I batalionu „Las” 74 pp. AK. Do końca 1944 r. przeprowadził około 70 akcji przeciwko Niemcom. W styczniu 1945 aresztowany przez NKWD, więziony w Częstochowie. W marcu wywieziony do Kandalakszy w ZSRR. Po procesie wywieziony do łagru, w którym spędził trzy lata. W listopadzie 1947 wróci do kraju. Pracował w Dyrekcji Lasów Państwowych w Olsztynie. W 1950 ponownie aresztowany przez UB. Skazany na 10 lat więzienia. Zwolniony jesienią 1956 r. Do emerytury w 1968 r. pracował w Okręgowym Zarządzie Lasów Państwowych w Szczecinie. Zm. 17 I 1981 r. w tymże mieście. M. Tarchalski, Włoszczowski Obwód Armii Krajowej „Kaktus”. Na ścieżkach małej wojny, cz. 1-2, Poznań 1994.
[6] Florian Budniak ps. „Borsuk”, „Roman”, „Andrzej”, ur. 17 VI 1910 r. w Boroszewie, s. Franciszka (leśniczego) i Marii z d. Grzęda. Wykształcenie: wyższe, dr. hab. inż. leśnictwa. Oficer rezerwy, artylerzysta z Włodzimierza Wołyńskiego i 7 pułku Artylerii Ciężkiej w Poznaniu. Od 1938 r. wykładowca w Państwowej Szkole dla Leśniczych w Margoninie, Instruktor kursów Przysposobienia Wojskowego Leśników (PWL). 26 VIII 1939 r. zmobilizowany do 8 Pułku Artylerii Ciężkiej 4 DP Armii Pomorze. Weteran walk z Niemcami koło Grudziądza, Kutna i Łowicza i nad Bzurą. Leśniczy w Kobielach Wielkich. Od stycznia 1940 w konspiracji ZWZ-AK. Początkowo jako kwatermistrz rejonu w obwodzie Radomsko. Organizator produkcji czerepów do granatów zaczepnych, kolców do przebijania opon samochodowych i butelek zapalających. W połowie 1943 r. mianowany dowódca oddziału partyzanckiego krypt. „Grunwald”. Po aresztowaniu rodziny, zdekonspirowany objął funkcje zastępcy dowódcy I batalionu „Las” 74 pp. AK, dowódca kompanii „Buk”. Uczestnik walk z Niemcami 1 VI 1944 r. pod Krżętowem, 28 X 1944 r. pod Krzepinem. 74. pp. AK. W czasie odwrotu ranny w bitwie z SS i „Własowcami” w lasach włoszczowskich. 3 I 1945 r. odznaczony przez gen. Okulickiego Krzyżem Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych. Do V 1945 r. posiadał łączność wywiadowczą z organizacją kpt. „Warszyca”. W 1949 aresztowany, skazany na 15 lat więzienia. Po amnestii w 1956 roku pracownik naukowy Instytutu Technologii Drewna w Poznaniu. Członek Światowego Związku Żołnierzy AK i Polskiego Towarzystwa Leśnego, Rady Naukowej Ośrodka Kultury Leśnej w Gołuchowie. Zmarł 22 IX 1993 roku w Poznaniu. Zob. W. Kapczyński, J. Lis, J. Niedbał, Kryptonimy..., s. 154-155,156; Waldemar L. Janiszewski, Znani i nieznani, Margoniński Słownik Biograficzny, Poznań 2008; F. Budniak, Od PWL do batalionu „Las”, Poznań 1994.
[7] K. W. Cywiński, Historia zapisana w lesie, Katowice 2007, s. 141;
[8] Do obrony linii Kępno, Ostrzeszów, Wieruszów i Bolesławiec wyznaczono szwadrony kawalerii 1 Pułku Korpusu Ochrony Pogranicza podporządkowane 10 DP dowodzonej przez gen. Franciszka Dindorfa-Ankowicza. T. Böhm, 1 Pułk Kawalerii KOP w wojnie obronnej 1939 r., „Wojskowy Przegląd Historyczny”, nr 2 (128), Warszawa 1989, s. 93-113; J. Wróblewski, Armia „Łódź” 1939, Warszawa 1975, s. 399; T. Jurga, W. Karbowski, Armia „Modlin” 1939, Warszawa 1987; J. Prochwicz, Korpus Ochrony Pogranicza 1924–1939; T. Kryska-Karski, Straty Korpusu Oficerskiego 1939-1945; J. Piekałkiewicz, Polski Wrzesień; W. Bartosz, Uwagi i uzupełnienia do obsady personalnej 1 Pułku Kawalerii KOP, „Wojskowy Przegląd Historyczny” nr 3-4 (137-138), Warszawa 1991, s. 397-398; E. Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Warszawa 1964, s. 217.
[9] Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, ASG, 26, k. 56, 68–72, Ankiety Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich woj. łódzkie, pow. Wieruszów, Egzekucje; woj. poznańskie, pow. Ostrzeszów, pow. Kalisz; Egzekucje; Sz. Datner, 55 dni Wehrmachtu w Polsce, Warszawa 1967, s. 172–175; M. Wardzyńska, Był rok 1939. Operacja niemieckiej policji bezpieczeństwa w Polsce, Warszawa 2009, s. 93.
[10] Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945, red. Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, Warszawa 1979, s. 92, 180, 206, 318, 331, 565,
[11] K. Jasiak, Z dziejów Grupy „Panew”, „S.L.” Armii Krajowej. Działalność niepodległościowego ruchu oporu na śląskim pograniczu w latach 1940-1945, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, r. 2014 (w druku).
[12] Józef Rabiega ps. „Tytus”, „Ordon” (1914-1971). Absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Krotoszynie, w 1934-1936 odbył Dywizyjny Kurs Podchorążych 25 DP. W sierpniu 1939 r. w 13 pp. Podokręg Warszawa Wschód. We wrześniu 1939 r. kpr. pchor. uczestniczył w bitwie nad Bzurą, gdzie został ranny. Od 24 IX 1939 r. do 25 IV 1940 r. więzień obozu jenieckiego Lamsdorf Stalag VIII-B. W końcu października 1940 r. został zatrudniony w Zakładach Ziemniaczanych w Namysłowie. Do końca 1941 r. prowadził kursy tajnego nauczania. Od 6 II 1942 r. w ZWZ-AK Obwód Kępno. 22 X 1943 r. mianowany komendantem obwodu „Reduta”. Budynek wagi zakładu przetworów ziemniaczanych w Namysłowie był siedzibą dowództwa obwodu i jednocześnie jego mieszkaniem. W wyniku zdrady aresztowany przez Gestapo nocą 3 na 4 VII 1944. Po ciężkim śledztwie osadzony w KL Gross-Rosen, a następnie KL w Mauthausen-Gusen. Został „uśmiercony" przez obozową organizację konspiracyjną. W czerwcu 1945 r. wrócił do Kępna. Do końca 1945 r. pracował w Polskim Urzędzie Repatriacyjnym w Oleśnicy. Od lutego 1946 r. kierownik szkoły podstawowej w Brzegu, kierował domem książki. M. Woźniak, Encyklopedia konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945, Poznań 1998, s. 474.
[13] Polskie Państwo Podziemne w Wielkopolsce, Twierdzą nam będzie każdy próg, Opór społeczny i konspiracja Wielkopolan 1939-1945, t. 3, red. S. Kmiecik, Poznań 2007; Tenże…, t. 4.
[14] W. Bytoński, W partyzantce na południu Wielkopolski [w:] W konspiracji wielkopolskiej 1939-1945, Wybór wspomnień, oprac. Z. Szymankiewicz, Poznań 1993, s. 44-52.
[15] W. Bytoński, W partyzantce…, s. 51-52.
  << Previous   1 2




August 2020

MoTuWeThFrSaSu
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31


"Tourism, Sport and Health" 2019, no 6
Actual Issue
- articles (2)
"Tourism, Sport and Health" 2014, no 5
Actual Issue
- articles (4)
- literary work (2)
"Tourism, Sport and Health" 2013, no 4
Economy and management in tourism
- articles (6)
"Tourism, Sport and Health" 2013, no 3
- articles (11)
- literary work (3)
"Tourism, Sport and Health" 2012, no 2
- articles (10)
- literary work (3)
"Tourism, Sport and Health" 2011, no 1
- articles (11)
- overviews, reviews (1)


The Scientific Journal
"Tourism, Sport and Health"
..is a multimedia annual periodical publication designed to be presented on the Internet. It provides a broad forum for scientific views exchange based on conducted research and discussions about theoretical, methodological and factual issues and possibility of practical application of research. The magazine editors accept for publishing papers concerning tourism – its history, contemporary (political, economic, social) determinants of development and the impact on human health, environment and economy of various regions and countries.



Politechnika Opolska

Wydział Wych. Fizycznego i Fizjoterapii

"Turystyka, Sport i Zdrowie"

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Nauka Polska






  [ Back ]