[ ] [ ] [ Wersja polska ]












"Tourism, Sport and Health" 2013, no 3


GRZEGORZ RAK


Miejsce gmin wybrzeża Morza Bałtyckiego na krzywej cyklu życiowego destynacji turystycznej



Abstract

The position of Baltic Sea coast communes on the curve of tourist destination life cycle

Key words:
tourist area life cycle, TALC, Baltic Sea, seaside resort

The article is devoted to the issue of life cycle stages identification of Baltic Sea coast communes. It is stated that the historical and monographic method of at least a hundred year time course of tourism development reconstruction on resort scale does not apply to large scale research. Therefore several year old series of the Central Statistical Office data were used, however it was decided to resign of the data directly describing tourist turnout and infrastructure (they were considered as insufficiently reliable). They differentiate communes due to two variables: tourist function development level and growth dynamic of this function over the time. These pieces of information allowed to situate them on the life cycle curve.



Streszczenie

Słowa kluczowe:
cykl życiowy obszaru turystycznego, TALC, Morze Bałtyckie, turystyczny ośrodek nadmorski

Artykuł poświęcony jest problematyce identyfikacji fazy cyklu życiowego, w jakiej znajdują się gminy wybrzeża Morza Bałtyckiego. Stwierdzono, że metoda historyczno-monograficzna odtworzenia na przestrzeni co najmniej 100 lat przebiegu rozwoju turystyki w skali miejscowości nie znajduje zastosowania w badaniach wielkoskalowych. Wykorzystano zatem kilkunastoletnie serie danych statystycznych GUS, jednak zrezygnowano z tych bezpośrednio opisujących frekwencję i infrastrukturę turystyczną (uznano je za niewystarczająco wiarygodne). Różnicują one gminy ze względu na dwie zmienne: poziom rozwoju funkcji turystycznej i dynamikę wzrostu tejże funkcji w czasie. Te informacje pozwoliły na usytuowanie ich na krzywej cyklu życiowego.




Cel pracy i obszar analizy


Celem artykułu jest zidentyfikowanie faz rozwoju turystyki w odniesieniu do gmin leżących w polskiej części wybrzeża Morza Bałtyckiego. Pod uwagę wzięto 30 gmin miejskich, miejsko-wiejskich i wiejskich tworzących pasmo jednostek posiadających dostęp do jego wód. Wymieniono je w tabelach w dalszej części tekstu. Identyfikacja faz będzie przeprowadzona z wykorzystaniem teorii cyklu życiowego destynacji turystycznej, której rozwój został zapoczątkowany przez R. Butlera w 1981 roku [1]. Teoria Butlera ułatwia określenie, na jakim etapie rozwoju znajduje się ona oraz jak daleki dystans dzieli ją od fazy dojrzałości. Uniknięcie wejścia w fazę dojrzałości, a szczególnie regresu (inaczej określanego jako upadku) powinno być priorytetem każdego obszaru turystycznego. Wiedza o konsekwencjach niekontrolowanej ekspansji turystyki, połączona z umiejętnym kształtowaniem polityki turystycznej na poziomie gminy, umożliwia osiągnięcie tego celu. W artykule zostanie zatem wskazane, które z nich znajdują się w fazie krytycznej, wymagającej podjęcia działań interwencyjnych (reorientacyjnych), a które znajdują się we wczesnej fazie rozwoju, pozwalającej na opracowanie i wdrożenie scenariusza uniknięcia eskalacji turystyki masowej. To właśnie ona przyczynia się do utraty atrakcyjności turystycznej na skutek przekroczenia granic pojemności turystycznych, degradacji walorów turystycznych i zanieczyszczenia środowiska.



Wprowadzenie do problematyki badawczej


Aby moc przeprowadzić identyfikację aktualnej fazy rozwoju konieczne jest posiadanie długich (kilkudziesięcioletnich) serii danych ilościowych dotyczących frekwencji turystycznej oraz stanu rozwoju infrastruktury turystycznej. Do najbardziej typowych parametrów należą: liczba turystów i udzielonych osobonoclegów oraz liczba obiektów i miejsc noclegowych. Analizy ograniczają się właśnie do nich z racji niemożności odtworzenia innych, bardziej wyrafinowanych (np. poziomu satysfakcji turystów), które nie były przecież uwzględniane przez instytucje statystyczne i naukowo-badawcze w epokach dawniejszych. Wymagany zakres czasu, który należy uwzględnić to ok. 150 lat w przypadku destynacji I generacji, ok. 60 lat dla II generacji i ok. 40 lat dla III generacji. W warunkach polskich dominują destynacje I generacji, co oznacza wymóg odtworzenia wymiaru ilościowego ewolucji miejscowości turystycznych w perspektywie 100-200 lat, co jednak jest utrudnione lub niemożliwe z racji burzliwych dziejów kraju. Do najważniejszych należą: zmiany granic politycznych i administracyjnych (wewnątrzkrajowych), zmiany instytucji zbierających dane statystyczne oraz zmiany zakresu i metodyk zbierania tychże danych, zaniechania zbierania danych z powodów ideologiczno-politycznych i militarnych (wojny), straty w archiwach i księgozbiorach poświęconych miejscowościom turystycznym jako wynik działań wojennych, aktualnie natomiast – nieegzekwowanie przez GUS wymogu składania raportów odnośnie frekwencji turystycznej w obiektach noclegowych. W efekcie, ustalanie krzywej frekwencji turystycznej dla wybranej miejscowości turystycznej nosi bardziej charakter rekonstrukcji historycznej polegającej na przekształceniu nieciągłych fragmentów danych o rożnym pochodzeniu w zintegrowany szereg danych liczbowych. Ważną role uzupełniającą pełnią wówczas dane statystyczne dla jednostek wyższego rzędu (o ile są dostępne) oraz dane jakościowe tekstowe i graficzne (literatura przedmiotu z dawnych epok, monografie historyczne, mapy, fotografie, grafiki)  [2]. Opisany tu proces nosi więc charakter pogłębionych, czaso- i pracochłonnych studiów historycznych, wymagających ponadto wcześniejszego, skrupulatnego rozpoznania dostępności danych. Wybierając obiekt badań musimy mieć bowiem pewność, ze nie natkniemy się na nieprzekraczalną lukę informacyjną. Możliwość zapoznania się z praktyczną realizacją tego zadania znajdą Czytelnicy w artykułach poświęconych cyklowi życiowemu Karpacza [3].

Dla potrzeb ustalania pozycji miejscowości na tle cyklu życiowego Butlera powyższa metoda ma ograniczoną stosowalność. Z jednej strony pozwala na szczegółowe określenie przebiegu wydarzeń, związków przyczynowo-skutkowych, uwarunkowań i mechanizmów wraz z ich czasowym usytuowaniem, ale z drugiej uzyskane wnioski będą dotyczyć tylko tej konkretnej destynacji. Będzie to więc standardowe studium przypadku i dlatego ważne jest, aby do analizy wybierać ośrodki typowe, reprezentatywne dla danego obszaru, czy też regionu turystycznego.

Akademickość omówionego wyżej podejścia kłóci się jednak ze współczesnymi wymogami i potrzebami w sferze zarządzania obszarami turystycznymi. Jest niepożądane, aby fakt braku obecności danych historycznych wpływał na zdolność do oceny sytuacji aktualnej dokonywanej przez władze lokalne i/lub zaangażowanych przez nie ekspertów. Podobnie w przypadku analiz rozwoju turystyki realizowanych w skali regionalnej, obejmujących swoim zasięgiem kilkadziesiąt gmin – nie możemy ich zaniechać tylko z powodu braku tychże danych lub przeciwnie, z powodu obaw przed ugrzęźnięciem w natłoku informacji. Ideą przyświecającą temu artykułowi jest więc zaproponowanie metody pozwalającej ustalać w skali masowej pozycję gmin na krzywej cyklu życiowego przy jednoczesnym uniezależnieniu się od faktu dostępności danych historycznych.



Materiały źródłowe


W procedurze powinny być zastosowane dane gromadzone współcześnie według ujednoliconej metodyki przez jedną instytucję, a jednocześnie powszechnie dostępne. Standard ten spełniają dane GUS, którego serie danych dostępne w internetowym Banku Danych Lokalnych sięgają 1995 roku. Z perspektywy badań nad cyklem życiowym siedemnastoletnia seria danych pozwala na określenie trendu średnioterminowego. Wydłużanie tej serii miałoby wątpliwą przydatność ze względu na nieporównywalność trendów w turystyce przed (etatyzm, kryzys lat 80.) i po transformacji polityczno-ekonomicznej początku lat 90. (otwarcie granic, wolny rynek, konkurencja międzynarodowa, zmiany stosunków własnościowych). Ponadto, im bardziej cofamy się w przeszłość, tym bardziej metodyka gromadzenia danych oraz zakresy czasowe i terytorialne różnią się od obecnych. Zjawisko to występuje niestety stale także obecnie, głównie ze względu na konieczność ujednolicenia statystyki krajowej z unijną.

Wydaje się, że logicznym wyborem w określaniu pozycji miejscowości turystycznej na krzywej cyklu życiowego jest posłużenie się danymi o frekwencji turystycznej, bądź infrastrukturze turystycznej. Jednak ze względu na niedoszacowanie wartości rzeczywistych, co jest skutkiem tolerowania przez GUS faktu uchylania się od obowiązku sprawozdawczości statystycznej przez zarządzających obiektami noclegowymi, rozwiązanie takie przynosi błędne rezultaty. Nie jest wiadome, czy wielkość tego niedoszacowania różnicuje się ze względu na rodzaj bazy noclegowej i jej rozmieszczenie terytorialne. Ustalenie, jak wiele obiektów GUS pomija w skali kraju jest niemożliwe. Możliwe są jedynie badania wycinkowe, obejmujące najczęściej jedną lub kilka gmin. Wstępne rozpoznania problemu polegające na porównaniu ilości obiektów noclegowych w terenie a tymi, które wykazuje GUS wskazują, że instytucja ta rejestruje około połowy stanu rzeczywistego. Problem ten szczególnie dotyczy gmin małych, posiadających kilka obiektów noclegowych, spośród których nierzadko wykazywany jest jeden lub dwa z nich. Przyjęto zatem, że uwzględnione zostaną inne, bardziej rzetelnie gromadzone dane, które wiarygodniej, aczkolwiek nie wprost, będą informowały o stanie rozwoju funkcji turystycznej i jej dynamice.


Continue to next page (2)

1 2 3   Next >>  




November 2017

MoTuWeThFrSaSu
12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930


"Tourism, Sport and Health" 2014, no 5
Actual Issue
- articles (4)
- literary work (2)
"Tourism, Sport and Health" 2013, no 4
Economy and management in tourism
- articles (6)
"Tourism, Sport and Health" 2013, no 3
- articles (11)
- literary work (3)
"Tourism, Sport and Health" 2012, no 2
- articles (10)
- literary work (3)
"Tourism, Sport and Health" 2011, no 1
- articles (11)
- overviews, reviews (1)


The Scientific Journal
"Tourism, Sport and Health"
..is a multimedia annual periodical publication designed to be presented on the Internet. It provides a broad forum for scientific views exchange based on conducted research and discussions about theoretical, methodological and factual issues and possibility of practical application of research. The magazine editors accept for publishing papers concerning tourism – its history, contemporary (political, economic, social) determinants of development and the impact on human health, environment and economy of various regions and countries.



Politechnika Opolska

Wydział Wych. Fizycznego i Fizjoterapii

"Turystyka, Sport i Zdrowie"

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Nauka Polska






  [ Back ]