[ ] [ ] [ Wersja polska ]












"Tourism, Sport and Health" 2013, no 3


EWELINA BERNACKA


Ceramika w rozwoju turystyki Bolesławca



Abstract

Ceramics in the development of tourism of Boleslawiec

Key words:
tourism, ceramics, Bolesławiec

There are many towns which can impress, intrigue and make their image stay in memory for long. Tourists experiencing fleeting moments focus their attention on some parts of towns and on their most attractive sites. There are places whose magic and atmosphere create the individuality of a town, its specificity and unique character. That is what contemporary Bolesławiec is. In this article I attempted to answer the questions: Is Bolesławiec the town of ceramics? Is it famous for them? Did it come into international being thanks to them? In the article I presented an outline of the town history and the ceramics production stages. I introduced Museum of Ceramics activities and a role and meaning of Bolesławiec Ceramics Feast. There were also presented results of a survey conducted among citizens of Bolesławiec on influence of ceramics on the town’s attractiveness.



Streszczenie

Słowa kluczowe:
turystyka, ceramika, Bolesławiec

Jest wiele miast, które potrafią zachwycić, zaciekawić, sprawić, że ich widok pozostanie na długo w pamięci. Turyści, przeżywający ulotne chwile przeważnie skupiają uwagę na niektórych częściach miasta, jego najbardziej atrakcyjnych miejscach. Są takie miejsca, których magia i klimat stanowią o odrębności miasta, jego specyfice, niepowtarzalnym charakterze. Taki właśnie jest współczesny Bolesławiec. W niniejszym artykule starałam się znaleźć odpowiedź na pytanie: Czy Bolesławiec jest miastem ceramiki? Czy z niej słynie? Czy dzięki niej zaistniał na arenie międzynarodowej? W artykule przedstawiłam zarys dziejów miejscowości oraz ważniejsze etapy rozwoju produkcji ceramiki. Ukazałam jej wzory, unikaty, wyróżnienia, jakie ceramika bolesławiecka zdobyła w różnorodnych konkursach i na wszelkiego rodzaju targach krajowych, jak i zagranicznych. Przedstawiłam działalność Muzeum Ceramiki oraz rolę i znaczenie Bolesławieckiego Święta Ceramiki dla rozwoju turystyki miejskiej. Zaprezentowałam także wyniki ankiety przeprowadzonej wśród mieszkańców Bolesławca na temat wpływu ceramiki na atrakcyjność miasta.





W 2001 roku Bolesławiec uroczyście świętował swoje 750-lecie, choć do dzisiaj nie ustają spory historyków o datę powstania grodu nad Bobrem. Nazwa miasta po raz pierwszy pojawiła się w 1202 roku wraz z wiadomością o bolesławieckim kasztelanie Nankierze, natomiast pierwsza poświadczona źródłowa wiadomość, mówiąca o posiadaniu przez Bolesławiec praw miejskich, pochodzi z 1251 roku. Ta data wyznaczyła obchody jubileuszu miasta [1].

Bolesławiec był dogodnie położony na szlakach handlowych „via regia” – drogi królewskiej, biegnącej ze wschodu na zachód. Nadanie w XIII wieku praw miejskich i szeregu przywilejów pozwoliło na szybki rozwój osady. W następnym stuleciu stworzono silną władzę miejską, wybrano pierwszego burmistrza, Mikołaja Brodę. W XV wieku najazdy husytów nie oszczędziły miasta, które jednak szybko podniosło się z ruin. Z tego czasu pochodzą, do dziś zachowane, najcenniejsze zabytki: kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, mury obronne oraz murowany gmach ratusza, wielokrotnie później przebudowywany. Do największych obiektów zalicza się wiadukt kolejowy o długości 490 metrów, którego kamienne przęsła przypominają rzymskie akwedukty. W XIX wieku w mieście powstało wiele obiektów użyteczności publicznej, a na terenie osuszonej fosy zbudowano promenadę. Wśród gałęzi przemysłu zdecydowanie przewodził przemysł ceramiczny, prężnie rozwijał się także przemysł żelazny, tekstylny (zakłady Concordia) oraz wydobycia i obróbka piaskowca. Po II wojnie światowej Bolesławiec znalazł się w granicach Polski. Miasto zostało odbudowane ze zniszczeń wojennych. Uruchomiono wiele zakładów, m.in.: Bolesławiecką Fabrykę Fiolek i Ampułek, Zakłady Chemiczne „Wizów”, Zakłady Górnicze „Konrad”.

Odbudowano rynek miejski. Powstawały nowe osiedla oraz obiekty użyteczności publicznej, m.in.: sala widowiskowo-kinowa „Forum”, kompleks basenów nad Bobrem, Młodzieżowy Dom Kultury, Szkoła Muzyczna, Muzeum Ceramiki, Bolesławiecki Ośrodek Kultury. Utworzono Towarzystwo Miłośników Bolesławca, Bolesławieckie Towarzystwo Fotograficzne. Rozpoczęto organizację Plenerów Ceramicznych, odbywało się również wiele imprez, jak choćby festiwal studentów „FAKT”.

Dzisiejszy Bolesławiec jest miastem powiatowym. Znany jest przede wszystkim z produkcji wysokiej jakości wyrobów ceramicznych. Ponadto z organizacji imprez o zasięgu ogólnopolskim, takich jak: Międzynarodowy Plener Ceramiczno-Rzeźbiarski, „Blues nad Bobrem”, Festiwal Kultury Bałkańskiej czy sierpniowe Święto Ceramiki [2]. W tym roku miasto było gospodarzem V Młodzieżowych Międzynarodowych Mistrzostw Świata w Kręglach Klasycznych. Od lat Bolesławiec współpracuje z miastami partnerskimi: duńskim Hobro, niemieckimi Siegburgiem i Pirną. W 2004 roku dołączy do nich francuskie miasto Nogent sur Marne [3].

Turyści, których do Bolesławca wiedzie sława współczesnych wyrobów ceramicznych, ulegają urokowi historycznej kamionki zgromadzonej w tutejszym Muzeum Ceramiki. Różnorodność i bogactwo naczyń przypomina, że tradycja z nimi związana rozpoczęła się tu przed kilkoma wiekami. Do naszych czasów zachowały się naczynia z XVII wieku. Brązowe, o lśniącej powierzchni dzbany do wina, piwa i moszczu oraz butle miały pękate kształty i dekorowane były reliefami i brązowymi nakładkami, zazwyczaj w środkowej części brzuśca. Na przełomie XVII i XVIII stulecia pojawił się nowy typ naczyń, zwanych „melonami” [4]. Charakterystyczne żłobkowania, które były formowane przez palce garncarza, wzorowano na wyrobach cynowych. Pękate, barokowe dzbany stopniowo ulegały wysmukleniu, a atrakcyjności dodawały im umieszczane pod żłobkami guzki i stosowanie barwnych glazur. Znany jest nawet trójkolorowy dzban. Oprawiano je poza Bolesławcem w cynę i wysyłano do Prus, Czech, Polski, nawet Rosji. Wyrabiano także naczynia pozbawione tej dekoracji, przeznaczone na lokalne rynki. Około połowy XVIII stulecia odkryto, że inny rodzaj gliny wypala się na biały kolor, co zaowocowało nowym sposobem dekorowania. Kontrastowano ze sobą brąz naczynia z bielą nakładek. Tworzono z nich ornamenty z motywami heraldycznymi, jak herby Austrii, Prus, Saksonii, Litwy czy religijnymi, jak krucyfiks, Matka Boska lub Baranek Zwycięski. Umieszczano wici roślinne i kwiaty, zwierzęta, nawet sceny rodzajowe. Na dzbanach widniały często wizerunki Adama i Ewy, przyjęte jako herb bolesławieckich garncarzy. Nakładkową dekoracją pokrywano nowy asortyment naczyń do kawy i herbaty. W smukłych i eleganckich dzbanuszkach z pokrywkami ceramicznymi podawano te modne wówczas w Europie napoje, uzupełniając serwisy cukiernicami, bombonierami i miecznikami. Prawdziwą rewolucję w bolesławieckim garncarstwie zawdzięczamy Johannowi Gottliebowi Altmannowi. Rozpoczął on odlewanie naczyń w formach, zamiast tradycyjnego modelowania ich na kole. Pokrywał je szkliwem skaleniowym, które wyparło szkodliwą dla zdrowia glazurę ołowiową. Dzięki zastosowaniu biało wypalającej się glinki zmienił kolorystykę ceramiki, dekorując ją modnymi scenami antycznymi według najlepszych wzorów klasycyzmu, m.in. rysunków K. F.Schinkla [5].

W ostatnich dziesięcioleciach XIX wieku w bolesławieckiej ceramice pojawiła się nowa metoda zdobienia, dekoracja, która stała się z czasem dominującym akcentem miejscowych wyrobów. Motywy stempelkowe, znane i stosowane w nowożytnej ceramice, trafiły do Bolesławca najprawdopodobniej z europejskich wyrobów fajansowych, choć trudno określić, kto i kiedy zastosował je, jako pierwszy. Dekoracja stempelkowa, dająca niepowtarzalne efekty, nakładana była na białą, suchą powierzchnię naczyń za pomocą małych gąbek. Do nanoszenia wzorów służyły także gałganki materiału, nawet zajęcze łapki. Po wypaleniu w piecu uzyskiwano granatowe, zielone i brązowo-żółte wzory: kropki, plamki, wiatraczki i ulubiony motyw „pawiego oczka”. Oryginalne, barwne naczynia zyskały szybko popularność. Obok dekoracji stempelkowej stosowano także wzory malowane pędzelkiem. Pomimo tych nowości, rzemiosło ceramiczne w II połowie XIX wieku stopniowo traciło swoje znaczenie. Brak było wykwalifikowanej kadry, technologie były przestarzałe, a rynek dyktował inną modę. Coraz częściej w gospodarstwach domowych ceramikę zastępowały wyroby emaliowane.

Po drugiej wojnie światowej w Bolesławcu ponownie uruchomiono produkcję ceramiki. Nad rozwojem przemysłu ceramicznego czuwała wrocławska Akademia Sztuk Pięknych. Absolwenci tej uczelni objęli stanowiska kierownicze w utworzonym w 1950 r. zakładzie państwowym, w dawnej fabryce Paula, Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Cepelia”, znanej dzisiaj pod nazwą Spółdzielnia Rękodzieła Artystycznego „Ceramika Artystyczna”. Zadbali o wysoki poziom artystyczny i technologiczny kamionkowych wyrobów [6]. Wprowadzono do produkcji nowy asortyment naczyń, m.in. patery, wazony, butelki, zestawy stołowe i kuchenne dekorowane motywami ludowymi i roślinnymi.


Continue to next page (2)

1 2 3   Next >>  




September 2017

MoTuWeThFrSaSu
123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930


"Tourism, Sport and Health" 2014, no 5
Actual Issue
- articles (4)
- literary work (2)
"Tourism, Sport and Health" 2013, no 4
Economy and management in tourism
- articles (6)
"Tourism, Sport and Health" 2013, no 3
- articles (11)
- literary work (3)
"Tourism, Sport and Health" 2012, no 2
- articles (10)
- literary work (3)
"Tourism, Sport and Health" 2011, no 1
- articles (11)
- overviews, reviews (1)


The Scientific Journal
"Tourism, Sport and Health"
..is a multimedia annual periodical publication designed to be presented on the Internet. It provides a broad forum for scientific views exchange based on conducted research and discussions about theoretical, methodological and factual issues and possibility of practical application of research. The magazine editors accept for publishing papers concerning tourism – its history, contemporary (political, economic, social) determinants of development and the impact on human health, environment and economy of various regions and countries.



Politechnika Opolska

Wydział Wych. Fizycznego i Fizjoterapii

"Turystyka, Sport i Zdrowie"

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Nauka Polska






  [ Back ]